Samenvatting preadvies 2010 mr. A.J.A.J. Eijsbouts: Elementaire beginselen van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap



Mr A.J.A.J. Eijsbouts (Oud-Concerndirecteur Juridische Zaken en Advocaat Akzo Nobel NV, Adviseur Ondernemingsrecht, CSR en Conflictmanagement)

Elementaire beginselen van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap

Dit preadvies behandelt de civiel- en ondernemingsrechtelijke aspecten van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Centraal staat daarbij het uitgangspunt dat MVO bij voorkeur op vrijwillige (zogenaamde bovenwettelijke) basis als kerntaak door de ondernemer wordt opgevat, maar dat de samenleving de bescherming van een aantal waarden in het kader van het ondernemen niet uitsluitend aan het morele oordeel van de ondernemer overlaat. De samenleving beschikt daarbij over een in intensiteit toenemend arsenaal aan flankerende juridische instrumenten, die gedrag be�nvloeden, voorschrijven en corrigeren en die ten slotte onmaatschappelijk gedrag met juridische sancties bedreigen. Daarnaast biedt het recht de mogelijkheid schade als gevolg van onmaatschappelijk gedrag te verhalen. Zo komen in dit preadvies achtereenvolgens aan bod: de ontwikkeling van disciplinerende voorschriften op het gebied van transparantie van beleid op MVO-gebied, de gedrags- en toetsingsnormen in het ondernemingsrecht inzake beleid van bestuur en toezicht en de bestaande correctie-mechanismen bij onjuist beleid, en ten slotte de regels, die het algemene civiele recht biedt over verhaal van schade als gevolg van onmaatschappelijk ondernemen, ook in internationaal verband.

Aan de behandeling van die voorschriften en regels gaat vooraf een typering van de hedendaagse onderneming als deelrechtsorde en de ontwikkeling daarvan tot een zelfstandig instituut als trefpunt van belangen. Daarbij staat vanuit MVO-oogpunt centraal de vraag naar erkenning van een positie van MVO-belangen in die deelrechtsorde. Die vraag wordt behandeld in het perspectief van de ontwikkeling van en visies op het begrip Corporate Social Responsibility (CSR) in de Anglo-Amerikaanse shareholder ori�ntatie en het begrip MVO in de Rijnlandse stakeholder ori�ntatie. In dat verband wordt ook ingegaan op de relatie MVO en Corporate Governance. Met de opname van de maatschappelijke aspecten van het ondernemen in de omschrijving van de kerntaken van bestuur en toezicht in de Nederlandse Corporate Governance Code 2008 komt een einde aan de discussie over de relatie tussen MVO en Corporate Governance: ze staan niet naast elkaar, maar het laatste begrip omvat het eerste. Daarmee wordt ook duidelijk dat MVO-belangen erkenning en, gelet op de beschikkingen van de Hoge Raad inzake HBG (2003) en ABN Amro (2007), ook een juridisch relevante positie in de deelrechtsorde van (in elk geval de beursgenoteerde maar via reflexwerking ook de niet-beursgenoteerde) onderneming hebben gekregen. De conclusie, die uit deze ontwikkelingen wordt getrokken, is dat er sprake is van een convergentie van shareholder en stakeholder modellen, waarbij MVO als driver of mede-initiator daarvan kan worden beschouwd.

De behandeling vanuit het MVO-perspectief van de normatieve kaders transparantie, elementaire beginselen van verantwoord ondernemerschap en onrechtmatigheid, leidt tot de conclusie, dat MVO-belangen inderdaad juridische erkenning hebben verworven. Op de behandeling van deze normatieve kaders volgt een beschrijving van best en good practices, die relevant kunnen zijn op ondernemingsgebied. Deze kunnen in het licht van de zorgplichten voor ondernemingen bij de invulling van de open normen door de rechter in het ondernemingsrecht en het aansprakelijkheidsrecht een rol spelen.

Het preadvies wordt afgesloten met gedachten over de toekomst van het open begrip “vennootschappelijk belang” vanuit MVO-oogpunt, over de mogelijke toegang van MVO-belangen tot het enquêterecht en de aansprakelijkheid voor grensoverschrijdende schendingen van MVO-belangen in concernverband.