Samenvatting preadvies 2010 Eijsbouts, Kristen, De Jongh, Schild, Timmerman: Maatschappelijk (verantwoord) ondernemen. Naast, in of met recht?

Algemeen Deel

A.J.A.J. Eijsbouts, F.G.H. Kristen, J.M. de Jongh, A.J.P. Schild en L. Timmerman

Maatschappelijk (verantwoord) ondernemen: naast, in of met recht?

Het overkoepelende thema van de preadviezen 2010 is Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Het gebied dat MVO inhoudelijk beslaat, wordt veelal samengevat onder het begrip Triple P (People, Planet en Profit). In het Algemeen Deel en in hun individuele preadviezen benaderen de preadviseurs het multidisciplinaire onderwerp MVO vanuit een juridisch perspectief.

De relatie tussen MVO en recht is niet vanzelfsprekend. MVO is een dynamisch begrip en wordt veelal als bovenwettelijk aangemerkt, zoals door kabinet en SER. De preadviseurs kunnen zich hierin op hoofdlijnen verenigen in die zin dat zij onderschrijven dat het recht niet als de primaire bron van normen en waarborgen voor MVO kan dienen. Niet alleen kan het recht, gelet op de aard van MVO, die rol niet afdoende vervullen. Het kan daarnaast ook ongewenst zijn het recht, voor zover het die rol wel zou kunnen vervullen, die rol ook inderdaad toe te kennen. Eigen verantwoordelijkheid blijft op het gebied van MVO de belangrijkste basis. Het overheidsbeleid is er dan ook op gericht het nemen van deze verantwoordelijkheid voor MVO te bevorderen. Tegelijkertijd moet worden onderkend dat MVO-normen kunnen zijn vervat in juridische voorschriften. Er bestaat inmiddels een reguleringsmix: ongeschreven normen, al dan niet met juridische relevantie, zelfregulering, soft law en/of hard law.

Ter duiding van MVO wordt in het Algemeen Deel ingegaan op verschijningsvormen van MVO, de internationale en de Europese dimensie van MVO en de sectorale benadering van MVO in de Triple P-gebieden. Daarbij wordt ingegaan op ontwikkelingen in de voor MVO relevante algemene rechtsgebieden, in het bijzonder ondernemingsrecht en strafrecht, waarbij ook vormen van alternatieve regulering worden betrokken. Deze globale verkenning brengt de preadviseurs tot twee te onderscheiden definities van MVO: als normatief begrip en als operationeel begrip. Deze definities vormen het uitgangspunt voor de preadviseurs in hun preadviezen.

In de normatieve definitie van MVO beschouwen de preadviseurs MVO als een dynamisch containerbegrip. Het omvat normen in verschillende verschijningsvormen: niet-gecodificeerde maatschappelijke normen, collectieve en individuele zelfregulering, soft law en hard law. Ongeacht hun verschijningsvorm zien de normen op de maatschappelijke gevolgen van het ondernemen door de ondernemer, zoals gevolgen op economisch, mensenrechtelijk en sociaal vlak alsook het milieu. Deze MVO-normen kunnen rechtens effect hebben, ook al zijn zij niet vervat in hard law. De rechter kan daaraan betekenis toekennen bij de invulling van open normen, zoals de redelijkheid en billijkheid, de opvattingen in het maatschappelijke verkeer en, in het ondernemingsrecht, elementaire beginselen van verantwoord ondernemerschap. Daarmee rekenen de preadviseurs zowel het bovenwettelijke als het wettelijke normenkader op de sectorale Triple P-gebieden en op de algemene rechtsgebieden, tot het MVO-begrip in normatieve zin. Deze naar tijd en plaats veranderlijke en normen behelzen tezamen de licence to operate voor de ondernemer.

Daarnaast wordt een korte beschrijving gegeven van MVO als operationeel begrip. Daarbij gaat het om de best practices, waarmee de ondernemer de MVO-normen tot gelding laat komen in zijn ondernemen. Die best practices kunnen ook een rol spelen bij de beoordeling door de rechter of het ondernemen geschiedt in overeenstemming met die normen uit de normatieve MVO-definitie, waaraan rechtens betekenis toekomt. Niet minder belangrijk en vaak zeker niet minder effectief kunnen deze best practices ook een rol spelen bij de beoordeling van ondernemen door de courts of public opinion. Die beoordeling kan dan weer op haar beurt rechtens relevant worden.

Tot slot volgt een korte inleiding op het onderwerp van het derde preadvies, de maatschappelijke onderneming. Ook voor maatschappelijke ondernemingen geldt vanzelfsprekend dat zij de algemene MVO-normen tot gelding laten komen in hun ondernemen.